Doświadczenie dźwiękowe w getcie wileńskim „Glaistas”

„Glaistas” to dźwiękowa podróż przez teren dawnego getta wileńskiego i pełne wyrw zakamarki pamięci o Holokauście. Dźwiękowa mapa podróży złożona jest z fragmentów muzycznych stworzonych specjalnie dla każdej przestrzeni, a kierunek wyznaczają głosy czterech ocalałych z Holokaustu, którzy po wojnie z rodzinnej Wilny przenieśli się do Izraela – nagrane przez twórców „Glaistas” podczas rozmów w Tel Awiwie, Jerozolimie i Hajfie w maju 2019 roku. Frida Sohat (ur. 1929) była więziona w getcie wileńskim oraz w obozach koncentracyjnych Klooga (Estonia) i Sztutowo (Polska). Do Izraela przeniosła się w 1957 roku, chcąc spotkać się z ojcem, który przeżył wojnę. Joshua Zak (1929–2024) po opuszczeniu Wilna zamieszkał w Hajfie, został profesorem fizyki w Izraelskim Instytucie Technologii (Technion). W 1989 roku odkrył fazę Zaka (Z(k)), za co w 2014 roku otrzymał prestiżowy Medal Wignera. Sore Voloshin (1928–2020) jako jedyna przeżyła z ponad 50-osobowej rodziny w Wilnie. Była kuzynką Icchoka Rudaszewskiego, młodego autora dziennika z getta wileńskiego, zamordowanego w Ponarach. Baruch Shub (1924–2020) podczas wojny był uczestnikiem żydowskiego ruchu podziemnego. Po przeniesieniu się do Izraela został inżynierem lotniczym. Do końca życia wygłaszał wykłady o antysemityzmie, był członkiem wielu organizacji społecznych. Dokument dźwiękowy jako artefakt pamięci stanowi główną oś dzieła, wokół której rozwijają się muzyczne interpretacje ulic, podwórek, korytarzy, mieszkań, sal i innych przestrzeni dawnego getta wileńskiego. Słyszane w nich fragmenty wywiadów tracą funkcję czysto słownej narracji – zarejestrowane wydarzenia dźwiękowe podsuwają tematy chórom lub kompozycjom elektronicznym, indywidualne opowieści nabierają cech arii, głosy wplatają się w pejzaże dźwiękowe i stają się pełnoprawnymi środkami wyrazu muzycznego. Całość dopełniają licznie wykorzystywane nagrania binauralne, nadające dźwiękom słyszanym w słuchawkach wrażenie realności. Tak rodzi się swoista estetyka muzycznej narracji „Glaistas” – dynamiczne, dzisiejsze Gesamtkunstwerk, w którym istotne staje się także ciało widza i jego ruch w przestrzeni. Dzieło balansuje między przeniesieniem się „w tamte czasy” a powrotem „do dziś”. Badając granice możliwości takiego przeniesienia, przede wszystkim we własnych głowach, zespół twórczy nie ukrywa faktu, że porusza się po dzisiejszym Wilnie – szybko zmieniającym się, malowanym i odnawianym, owiniętym siatkami budowlanymi, a miejscami wciąż czekającym na świeżą warstwę szpachli. Twórcy, prowadzący widzów w kameralnych grupach, zapraszają do wspólnego spojrzenia na to, co kryje się pod warstwą szpachli, i do zastanowienia się nad ważnymi pytaniami: czy istnieją granice pojmowania Holokaustu? Gdzie kończy się pamięć, a zaczyna wyobraźnia (jeśli w ogóle taka granica jest możliwa)? W jakich formach powraca (lub mogłoby powrócić) to, co podczas wojny zostało niemal całkowicie zniszczone? W 2020 roku zespół twórczy dźwiękowego spaceru po getcie wileńskim „Glaistas” otrzymał nagrodę „Złoty Krzyż Sceny” za najlepszą dramaturgię. Autorzy: dramaturg Rimantas Ribačiauskas, reżyser Mantas Jančiauskas, kompozytorzy Jūra Elena Šedytė i Andrius Šiurys W dziele wykorzystano nagrania dźwiękowe z wywiadów z Fridą Sohat, Joshuą Zakiem, Sore Voloshin, Baruchem Shubem Czas trwania: 80 minut Spektakl w językach litewskim, angielskim, rosyjskim, hebrajskim i jidysz, z napisami w językach litewskim / angielskim / rosyjskim / hebrajskim Czas: Codziennie 4 pokazy: od 18, 18.30, 19.30 i 20. Bilety można kupić tutaj.

Adresas: Žydų kultūros ir informacijos centras