Rasa Bugavičute-Pēce: „Ten, który widział w ciemności” (reż. Rolandas Atkočiūnas)

Rasa Bugavičute-Pēce

„Ten, który widział w ciemności”

Spektakl jednoaktowy

Czas trwania: 2 godz. 10 min.

Premiera: 10 i 11 października 2026 r.

Spektakl w języku litewskim

Spektakl powstał na podstawie książki „Chłopiec, który widział w ciemności” (łot. „Puika, kurš redzēja tumsā”) autorstwa Rasy Bugavičute-Pēce, łotewskiej pisarki i dramatopisarki litewskiego pochodzenia.

To historia Jokūbasa – chłopca, młodzieńca, a później dojrzałego mężczyzny, którego rodzice są niewidomi. Historia człowieka, który próbuje zrozumieć świat, by inni mogli w nim żyć. Mama Jokūbasa, Zelma, i jego tata, Lionginas, są niewidomi. W domu zbiorowego zamieszkania mieszkają także inne osoby niewidome. Od najmłodszych lat chłopiec stał się ich oczami. Ślepota to nie choroba, tym bardziej nie tragedia, lecz stan egzystencjalny.

Jokūbasa wcześnie przytłaczają troski i odpowiedzialność. Wszędzie jest inny: zarówno w społeczeństwie osób widzących, jak i wśród niewidomych. Potrafi jednak kochać, dorasta i dojrzewa; towarzyszą mu sprzeczności, ale też codzienne radości.

Spektakl nie stawia pytania, co znaczy być niewidomym. Pyta, co znaczy widzieć. Czy to dar, czy ciężar? Jak człowiek może dorastać, skoro od samego początku musi być dorosły? Jakie ślady pozostawia bliska więź, która jest zarazem miłością i zależnością?

Rasa Bugavičute-Pēce opiera swoją twórczość na obserwacji rzeczywistości społecznej i wrażliwości dokumentalnej. W jej sztukach najważniejszy jest głos człowieka – autentyczny, żywy język, który rejestruje to, co ludzie wolą przemilczeć, a w najlepszym razie powiedzieć półsłówkami.

Historia i bohaterowie spektaklu „Ten, który widział w ciemności” mają swoje odpowiedniki w prawdziwym życiu. Przedstawienie jest bliskie teatrowi dokumentalnemu, a przynajmniej się do niego zbliża.

„Ciemność w tej sztuce nie jest czymś negatywnym. Jokūbas widział w ciemności – widział to, czego inni nie mogli zobaczyć. Miłość i ciężar mogą żyć w jednym człowieku i współistnieć. Właśnie po to jest teatr: by to zrozumieć; teatr potrafi to pokazać”. (Rolandas Atkočiūnas)

„Ta opowieść nie jest o widzeniu ani niewidzeniu, lecz o tym, co można dostrzec nie oczami. O tym, co najważniejsze”. (Bārbala Simsonė)

///

Rasa Bugavičute-Pēce jest łotewską dramatopisarką i prozaiczką litewskiego pochodzenia, autorką scenariuszy filmowych i seriali telewizyjnych. Laureatka Międzynarodowej Nagrody Jānisa Baltvilksa (2020). „Chłopiec, który widział w ciemności” (2019) to jej druga książka. Książka znalazła się w międzynarodowym katalogu literatury „White Ravens” z 2020 roku oraz na krótkiej liście Nagrody Literackiej Unii Europejskiej z 2021 roku. Spektakl „Chłopiec, który widział w ciemności” (reż. Valters Sīlis), wystawiony w Łotewskim Teatrze Narodowym, został uznany za najlepsze przedstawienie sezonu 2019–2020.

Rolandas Atkočiūnas jest reżyserem teatralnym. W 1992 roku założył Mały Teatr w Kownie i przez dwa lata pełnił w nim funkcję kierownika artystycznego. Od 1994 roku pracował w Szawelskim Teatrze Dramatycznym jako reżyser, kierownik artystyczny i dyrektor teatru. W latach 2005–2008 pracował w Teatrze Dramatycznym w Lipawie (Łotwa) jako reżyser i kierownik artystyczny. W latach 2011–2012 był kierownikiem artystycznym Teatru Dramatycznego im. Juozasa Miltinisa.

Atkočiūnasowi bliższy jest teatr egzystencjalny, metafizyczny i intymny; interesuje się scenicznymi interpretacjami współczesnej dramaturgii oraz modernistycznej dramaturgii XX wieku, a także zgłębia ostre tematy istotne dla współczesnego społeczeństwa. Jego ostatnie spektakle to „Bohaterowie” T. Stopparda w estońskim teatrze „Südalinna” (2025) oraz „Kiedy znów będziemy młodzi” D. Čepauskaitė w Łotewskim Teatrze Narodowym (2026). W Wileńskim Starym Teatrze wystawił „Mieszkanie Zoiki” (2014) i „Legendę o Wielkim Kombinatorze” (2017).

///

JOKŪBAS

Byłem oczami domu zbiorowego zamieszkania i w dzieciństwie robiłem rzeczy, które komuś wydadzą się dziwne.

Wydaje mi się, że od dawna mnie nie widziałeś.

ZELMA (mama)

Jokūbas jest moim mocnym krzesłem...

///